Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego XXVIII, Kraków 2025

Aneta Kaźmierczyk

PhD, DSc, Associate Professor, Krakow University of Economics

ORCID: 0000-0002-6137-6605

The Origins and Shape of the Institution of Separate Ownership of Premises in the Second Polish Republic

s. 149-171

DOI: 10.48269/2450-6095-sdpipp-28-009

Summary

The institution of separate ownership of premises was introduced into the Polish legal system in 1934, during the interwar period. Separate ownership of premises, due to its legal structure and conflict-generating nature, was eliminated from the legal systems of many countries, especially in the 19th century. This article presents the reasons why the Polish legislator decided to introduce this institution into the legal order. The socio-economic background of the interwar period in Poland is also presented, which allowed for the introduction of an institution based on personal (private) property. An important element of the study is that it describes the nature of this institution and the principles of managing common property in force in the period up until the end of World War II.

Key words: separate ownership of the premises, common property, ownership, interwar period, Second Polish Republic

Streszczenie

Geneza i forma instytucji odrębnej własności lokali w II Rzeczypospolitej

Instytucja odrębnej własności lokali została wprowadzona do polskiego systemu prawa w okresie międzywojennym. Ze względu na swoją konstrukcję prawną i konfliktogenność była eliminowana z porządków prawnych wielu państw, szczególnie w XIX w. W artykule przedstawiono przyczyny, dla których polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tej instytucji do porządku prawnego. Opisano też realia społeczno-gospodarcze panujące w Polsce w okresie międzywojennym, które umożliwiły wprowadzenie instytucji opartej na osobistej (prywatnej) własności. Istotnym elementem pracy jest omówienie formy uregulowanej instytucji i zasad zarządu nieruchomością wspólną.

Słowa kluczowe: odrębna własność lokalu, nieruchomość wspólna, własność, okres międzywojenny, II Rzeczpospolita

Bibliografia / Bibliography
Legal acts
Uchwała Sejmu z dnia 20 lutego 1919 r. o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa, Dz.Pr.P.P. z 1919 r. nr 19, poz. 226 [the resolution of the legislative Sejm of 20 February 1919 on entrusting Józef Piłsudski with continuing to hold the office of the Chief of State, Dz.Pr.P.P. 1919 no 19, item 226].
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. w przedmiocie utworzenia Państwowego Funduszu Mieszkaniowego, Dz.U. z 1919 r. nr 72, poz. 424 [the act of 1 August 1919 on the creation of a State Housing Fund, Journal of Laws 1919 no 72, item 424].
Ustawa z dnia 27 listopada 1919 r. o obowiązku zarządów gmin miejskich dostarczania pomieszczeń, Dz.U. z 1919 r. nr 92, poz. 498 [the act of 27 November 1919 on the obligation of municipalities to provide premises, Journal of Laws 1919 no 92, item 498].
Ustawa Konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. zawierająca statut organiczny Województwa Śląskiego, Dz.U. z 1920 r. nr 73, poz. 497 [the constitutional act of 15 June 1920 containing an organic statue of the Silesian Voivodship, Journal of Laws 1920 no 73,
item 497].
Ustawa z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach, Dz.U. z 1920 r. nr 111, poz. 733 [the law of 29 October 1920 on cooperatives, Journal of Laws 1920 no 111, item 733].
Ustawa z dnia 18 grudnia 1920 r. o ochronie lokatorów, Dz.U. z 1921 r. nr 4, poz. 19 [the law on the protection of tenants of 18 December 1920, Journal of Laws 1920 no 4, item 19].
Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 1921 r. nr 44, poz. 267 [the act of 17 March 1921 Constitution of the Republic of Poland, Journal of Laws 1921 no 44, item 267].
Ustawa z dnia 29 lipca 1921 r. w przedmiocie przeznaczenia terenów za cytadelą oraz pasa ziemi wzdłuż ulicy Górnej w Warszawie pod budowę domów, Dz.U. z 1921 r., nr 69 poz. 448 [the act of 29 July 1919 on the allocation of land behind the Citadel and the strip of land along Górna Street in Warsaw for the construction of house, Journal of Laws 1921 no 69, item 448].
Ustawa z dnia 26 września 1922 r. w przedmiocie rozbudowy miast, Dz.U. z 1922 r. nr 89, poz. 811 [the act of 26 September 1922 on urban development, Journal of Laws 1922 no 89, item 811].
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1924 r. o ochronie lokatorów, Dz.U. z 1924 r. nr 39, poz. 406 [the protection of tenants act of 11 April 1924, Journal of Laws 1924 no 39, item 406].
Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Prawo prywatne międzydzielnicowe), Dz.U. z 1926 r. nr 101, poz. 580 [the act of 2 August 1926 on the law applicable to private internal relations (inter-district law), Journal of Laws 1926 no 101, item 580].
Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Prawo prywatne międzynarodowe), Dz.U. z 1926 r. nr 101, poz. 581 [the act of 2 August 1926 on the law applicable to private international relations (private international law), Journal of Laws 1926 no 101, item. 581].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast, Dz.U. z 1927 r. nr 42, poz. 372 [the presidential decree of 22 April 1927 on urban development, Journal of Laws 1927 no 42, item 372].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli, Dz.U. z 1928 r. nr 23, poz. 202 [the ordinance of the President of the Republic of Poland of 16 February 1928 on building law and development of settlements, Journal of Laws 1928 no 23, item 202].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań, Dz.U. z 1933 r. nr 82, poz. 598 [the ordinance of the President of the Republic of Poland of 27 October 1933 Code of Obligations, Journal of Laws 1933 no 82, item 598].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notarjacie, Dz.U. z 1933 r. nr 84, poz. 609 [the ordinance of 27 October 1933 law on notaries, Journal of Laws 1933 no 84, item 609].

Ustawa z dnia 15 marca 1934 r. o upoważnieniu Prezydenta Rzeczypospolitej do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy, Dz.U. z 1934 r. nr 28, poz. 221 [the act of 15 March 1934 on the authorisation of the President of the Republic of Poland to issue regulations with the force of law, Journal of Laws 1934 no 28, item 221].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy, Dz.U. z 1934 r. nr 57, poz. 502 [the ordinance of the President of the Republic of Poland of 27 June 1934 Commercial Code, Journal of Laws 1934 no 57, item 502].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o własności lokali, Dz.U. z 1934 r. nr 94, poz. 848 [the ordinance of the President of the Republic of Poland of 24 October 1934 on the ownership of premises, Journal of Laws 1934 no 94, item 848].
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 października 1934 r. o sposobie ujawniania w księgach hipotecznych prawa odrębnej własności lokali i innych praw rzeczowych na tych lokalach, Dz.U. z 1934 r. nr 94, poz. 853 [the Minister of Justice Ordinance of 28 October 1934 on the manner of disclosing in mortgage books the right of separate ownership of premises and other rights in rem on these premises, Journal of Laws 1934 no 94, item. 853].
Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r., Dz.U. z 1935 r. nr 30, poz. 227 [the constitutional act of 23 April 1935, Journal of Laws 1935 no 30, item 227].
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 stycznia 1936 r. w sprawie zmiany rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o własności lokali, Dz.U. z 1936 r. nr 3, poz. 21 [the decree of the President of the Republic of Poland of 14 January 1936 amending the decree of the President of the Republic of Poland of 24 October 1934 on the ownership of premises, Journal of Laws 1936 no 3, item 21].
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, Dz.U. z 1936 r. nr 37, poz. 282 [the law on bills of exchange of 28 April 1936, Journal of Laws 1936 no 37, item 282].
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo czekowe, Dz.U. z 1936 r. nr 37, poz. 283 [the cheque law of 28 April 1936, Journal of Laws 1936 no 37, item 283].
Dekret z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, Dz.U. z 1946 r. nr 57, poz. 321 [the decree of 11 October 1946 provisions introducing the property law and the law on land registers, Journal of Laws 1946 no 57, item 321].
Ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe, Dz.U. z 1959 r. nr 10, poz. 59 [the act of 30 January 1959 Premises Law, Journal of Laws 1959 no 10, item 59].
Ustawa z 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane, Dz.U. z 1961 r. nr 7, poz. 46 [the act of 31 January 1961 Building Law, Journal of Laws 1961 no 7, item 46].
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny, Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 94 [the act of 23 April 1964 provisions introducing the Civil Code, Journal of Laws 1964 no 16, item 94].
Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Dz.U. z 1990 r. nr 55, poz. 321 [the act of 28 July 1990 on amending Civil Code, Journal of Laws 1990 no 55, item 321].
Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, Dz.U. z 1994 r. nr 85, poz. 388 [the act of 24 June 1994 on the ownership of premises, Journal of Laws 1994, no 85, item 1688].

Judicial decisions
Orzeczenie SN z dnia 29 września 1959 r., I CR 289/59, LEX nr 1633036 [the Supreme Court ruling of 29 September 1959, I CR 289/59, LEX no 1633036].
Orzeczenie SN z dnia 5 stycznia 1962 r., III CR 920/61, OSNC 1963, nr 3, poz. 62 [Supreme Court ruling of 5 January 1962 r., III CR 920/61, OSNC 1963, no 3, item 62].
Wyrok SN z dnia 5 stycznia 1962 r., III CR 920/61, OSNCP 1963, nr 3, poz. 6 [the judgment of the Supreme Court of 5 January 1962, III CR 920/61, OSNCP 1963, no 3, item 6].
Uchwała SN z dnia 11 listopada 1963 r., III CO 34/62 OSNCP 1965, nr 12, poz. 199 [the resolution of the Supreme Court of 11 November 1963, III CO 34/62 OSNCP 1965, no 12, item 199].
Wyrok SW w Bydgoszczy z dnia 15 kwietnia 1965 r., II CR 278/65, OSPiKA 1965, nr 11, poz. 236 [the judgment of the SW in Bydgoszcz of 15 April 1965, II CR 278/65, OSPiKA 1965, no 11, item 236].
Postanowienie SN z dnia 18 listopada 1965 r., I CR 456/65, OSNC 1966, nr 9, poz. 153 [the resolution of the Supreme Court of 18 November 1965, I CR 456/65, OSNC 1966, no 9, item 153].

Literature
Breyer S., Przeniesienie własności nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1966.
Chrzanowski W., Prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielniach budownictwa mieszkaniowego, ZW CZSR, Warszawa 1977.
Cichosz S., Szawłowski T., Ustanowienie odrębnej własności lokali, “Palestra” 1958, no 3–4, pp. 84–89.
Dobaczewski T., Wyodrębnienie własności lokali w domach wielomieszkaniowych stanowiących własność osób fizycznych, “Nowe Prawo” 1983, no 9, pp. 102–111.
Fenichel Z., Własność lokali, “Głos Prawa” 1935, no 3–4, pp. 144–155.
Ignatowicz J., Prawo rzeczowe, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976.
Jackowski R., Prawo o własności lokali. Komentarz artykułowy, “Przegląd Notarjalny” 1934, no 22, pp. 4–9.
Jackowski R., Prawo własności lokali. Wstępne uwagi społeczno-gospodarcze, “Przegląd Notarjalny” 1934, no 20, pp. 3–5.
Jarosz D., Mieszkanie się należy. Studium z peerelowskich praktyk społecznych, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2010.
Jedliński A., Prawo do lokali w spółdzielniach mieszkaniowych, Arche, Gdańsk 2005.
Koszel E., Uchylenie zasady jednopodmiotowości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, “Rejent” 2002, no 6, pp. 110–118.
“Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1993, no 4, pp. 520–567.
Liberman J., Własność mieszkania, “Nowe Prawo” 1961, no 4, pp. 481–494.
Mączyński A., Dawne i nowe instytucje polskiego prawa mieszkaniowego, “Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2002, no 1, pp. 65–85.
Mączyński A., Najem lokalu w budynku spółdzielni mieszkaniowej [in:] Prace z prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci Sędziego Janusza Pietrzykowskiego, ed. Z. Banaszczyk, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2000, pp. 139–153.
Mączyński A., Pojęcie i zakres działalności spółdzielni mieszkaniowej, “Rejent” 2003, no 12, pp. 19–43.
Petz B., Próby rozwiązywania kwestii mieszkaniowej w dwudziestoleciu międzywojennym – podstawowe kierunki działań, Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i Ekspertyz, Warszawa 1994.
Plebańczyk E., Własność lokali, “Nowe Prawo” 1959, no 1, pp. 50–57.
Radwański Z., Funkcja społeczna, treść i charakter prawny odrębnej własności lokali, “Studia Cywilistyczne” 1968, vol. 11, pp. 41–107.
Radwański Z., Powstanie odrębnej własności lokali, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1968, no 2, pp. 27–45.
Skąpski J., Własność lokali w świetle ustawy z 24 czerwca 1994 r., “Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1966, no 2, pp. 197–235.
Stelmachowski A., Modele własności i ich uwarunkowania społeczno-ustrojowe [in:] Prawo rzeczowe, ed. T. Dybowski, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2007, pp. 71–213.
Strzelczyk R., Prawo nieruchomości, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2024.
Strzelczyk R., Prawo obrotu nieruchomościami, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2010.
Strzelczyk R., Turlej A., Własność lokali. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2010.
Szer S., Prawo cywilne. Część ogólna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.
Szer S., Własność lokali. Przyczynki do wykładni prawa z 24 X 1934, “Przegląd Notarjalny” 1934, pp. 234–256.

Spis treści